سوم تیر؛ بازگشت قدرت به مردم
غلامرضا نادمی
سوم تیر ۱۳۸۴ فقط یک انتخابات نبود؛ یک نقطه چرخش در ساختار قدرت سیاسی ایران بود. روزی که دکتر محمود احمدینژاد با رأی مستقیم مردم به رأس قوه مجریه رسید و مسیر حکمرانی کشور را وارد مرحلهای تازه کرد؛ مرحلهای که از دل یک رقابت سنگین، فشرده و غیرقابل پیشبینی بیرون آمد و قواعد تثبیتشده را به چالش کشید.
آنچه رخ داد صرفاً تغییر یک رئیسجمهور نبود، بلکه تغییر جهت سیاستورزی بود. در آن مقطع، همه محاسبات رایج سیاسی یکی پس از دیگری فرو ریخت؛ نظرسنجیها مسیر دیگری را نشان میدادند، اما صندوق رأی واقعیتی متفاوت خلق کرد. واقعیتی که در آن، اراده مردم بهعنوان متغیر نهایی و تعیینکننده خود را تحمیل کرد و نام محمود احمدینژاد را از یک نام انتخاباتی به یک پدیده سیاسی تبدیل نمود.
در سوم تیر، قدرت از حالت بسته و پیشبینیپذیر خارج شد و دوباره به متن جامعه بازگشت. این انتخابات نشان داد که هیچ ساختار سیاسی، بدون پشتوانه اجتماعی پایدار نمیماند و جامعه ایران در لحظه تصمیم میتواند معادلات تثبیتشده را بازنویسی کند. در مرکز این تغییر، گفتمانی شکل گرفت که بر عدالت، سادگی، مبارزه با فاصله طبقاتی و بازگشت به مردم تأکید داشت و توانست بخش قابل توجهی از جامعه را با خود همراه کند.
با آغاز دولت نهم، این گفتمان وارد مرحله اجرا شد. اولویتهای حکمرانی تغییر کرد، عدالت اجتماعی در مرکز قرار گرفت، توجه به مناطق کمتر برخوردار افزایش یافت، نگاه توزیعی به منابع پررنگ شد و فاصله میان دولت و جامعه کاهش پیدا کرد. این دوره از نگاه حامیانش، نه صرفاً یک تغییر مدیریتی، بلکه بازگشت دولت به متن مردم و بازتعریف رابطه قدرت و جامعه بود.
دولت دهم ادامه همین مسیر بود، اما در فضایی پیچیدهتر، پرتنشتر و چندلایهتر. با وجود فشارهای سیاسی داخلی و خارجی و افزایش سطح تقابلها، نام دکتر احمدینژاد همچنان در مرکز تحولات اجرایی و سیاسی کشور باقی ماند و بر روند تصمیمسازی و معادلات داخلی و بینالمللی اثر گذاشت.
سوم تیر ۱۳۸۴ در نهایت فقط یک انتخابات نبود؛ آغاز یک شکاف عمیق در سیاست ایران بود. شکافی میان دو نگاه به اداره کشور؛ از یکسو نگاه تثبیتشده و ساختاری، و از سوی دیگر نگاه عدالتمحور و مردمپایه. این شکاف، مسیر سیاست ایران را وارد مرحلهای تازه کرد که آثار آن تا سالها بعد نیز ادامه یافت.
امروز، پس از گذشت ۲۱ سال، یک واقعیت همچنان پابرجاست: سوم تیر نه پایان یک رقابت، بلکه آغاز یک دوره بود؛ دورهای که نام محمود احمدینژاد را به یکی از نقاط کانونی تاریخ سیاست معاصر ایران تبدیل کرد.
نظرات